Programma 3. Economie

3.1 Economische zaken, recreatie en toerisme

De vereenvoudiging van het aanvraagformulier voor de evenementenvergunning is doorgevoerd. U heeft in Q2 de startnotitie voor het opstellen van nieuw beleid vastgesteld. Er is inmiddels een projectleider geworven om hiermee aan de slag te gaan. De planning is het nieuwe beleid in Q2 2026 ter besluitvorming aan u voor te leggen.

Masterplan Lelylijn opgeleverd
Rijk en regio hebben in 2025 gewerkt aan een masterplan Lelylijn. In het Masterplan zijn door Rijk en regio de financieringsmogelijkheden nader onderzocht, een aantal complexe locaties verder uitgewerkt en is de impact van de Lelylijn over 100 jaar in beeld gebracht. Het plan biedt meer zicht op de langjarige ontwikkeling van het gehele gebied en hoe de lijn kan worden ingebed in de ruimtelijke structuur van Nederland. De resultaten zijn in november 2025 tijdens een bijeenkomst in Thialf gepresenteerd aan de raden en staten. Gemeenten hadden geen besluitvormende rol in dit proces.
Het Masterplan Lelylijn is op 30 januari 2026 opgeleverd en besproken tijdens het Masterplan Congres Lelylijn in Den Haag. De heer Klaas Knot, voormalig president-directeur van De Nederlandsche Bank en Lelylijn-gezant, heeft tegelijkertijd een advies uitgebracht over de financieel-economische mogelijkheden en onmogelijkheden om de Lelylijn te realiseren
De inhoudelijke onderzoeken zijn hiermee afgerond. Het is nu aan het nieuw kabinet om besluiten te nemen over een vervolg. Wij wachten vooralsnog de ontwikkelingen af.

Programma recreatie & toerisme De Fryske Marren in uitvoering
In 2024 is het Uitvoeringsprogramma Recreatie en Toerisme vastgesteld. Hiermee beogen we de vitaliteit van en de balans in de toeristisch-recreatieve sector in de gemeente te vergroten.
Met ondernemers en toeristisch-recreatieve partnerpartijen werken we aan een vitale sector en een sector die in balans is. De belangrijkste doelen daarbij zijn:

• Een jaarrond aantrekkelijke recreatiegemeente
• Nieuwe belevenissen
• Gelukkige inwoners
• Slimme groei

 In 2025 zijn financiële middelen beschikbaar gesteld en is de capaciteit rond gekomen voor het Uitvoeringsprogramma Recreatie en Toerisme. In 2026 werken we aan de volgende acties:

• Met subsidies vanuit de gemeenten Súdwest-Fryslân en De Fryske Marren en LEADER wordt op dit moment uitvoering gegeven aan het project DNA Verhaallijnen van VVV Waterland van Friesland.  De verwachting is dat het volledige project eind 2027 afgerond is;
• Er worden gastvrijheidsproducten en routes (door)ontwikkeld voor Gaasterland als vervolg op de producten die in 2025 ontwikkeld zijn in het kader van seizoensverlenging;
• We zijn met het VVV en musea in overleg over  de Open Museummaand editie 2026;
• We starten, samen met Súdwest-Fryslân, een proces om te komen tot meerjarensubsidie-afspraken met VVV Waterland van Friesland;
• Er is een analyse gedaan naar de mogelijkheden voor Digitale Nachtregistratie. In 2026 koersen we op een besluit over de implementatie;
• We zijn gestart met de voorbereidingen voor TOP Oudemirdum welke we deze zomer openen;
• Er wordt uitvoering gegeven aan de motie van de Welkomstborden. De locaties zijn bepaald en het ontwerp wordt op korte termijn voorgelegd;
• Vanuit de Regiodeal wordt ingezet op een Ondernemersdatadashboard;.
• Samen met de Marrekrite onderzoeken we de mogelijkheden voor routeontwikkeling;
• We zetten in op de stimulering van Green Key en Blauwe Vlag.

Deels doen we dit samen met de gemeente Súdwest-Fryslân.

Maatschappelijke initiatieven Tsjûkemar en Nannewiid
Omdat de Club van Aanjagers Tsjûkemar 10 jaar bestond hebben zij het initiatief in 2025 geëvalueerd. 2026 wordt gezien als “overgangsjaar” en benut om op basis van de evaluatie de koers te bepalen voor de toekomst.

Focusprojecten Tsjûkemar
Er wordt gewerkt aan de focusprojecten Ûlesprong en de Zuidoostoever. Er liggen realistische begrotingen voor beide projecten. Onder projectleiding vanuit de gemeente wordt op dit moment toegewerkt naar definitieve ontwerpen voor de Ûlesprong en de Zuidoostoever (upgrade strand). De Provinsje heeft € 850.000- gereserveerd voor de uitvoering van beide projecten. Met de Perspectiefnota 2025 is ook de gemeentelijke bijdrage voor de beide projecten beschikbaar gesteld.

Nannewiid
Het Wetterskip heeft met subsidie het Nannewiid ecologisch kunnen baggeren. Het is van belang om een beheersplan op te stellen voor de ecologie, waterkwaliteit en het op diepte houden van het Nannewiid voor recreatieve doeleinden. Staatsbosbeheer en it Wetterskip nemen hier het voortouw in. Afhankelijk van de uitkomsten van het beheersplan kijkt de gemeente wat zij kan betekenen in het op diepte houden van het Nannewiid voor de recreatie. De Provinsje heeft € 100.000- beschikbaar voor het Nannewiid. Er is een wens om een wandelverbinding te realiseren. Daartoe zal eerst een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd moeten worden.

Programma Economie is in uitvoering.
De uitvoering van het nieuwe beleid loopt. Sinds 1 november 2025 is de vereiste capaciteit op orde en zijn wij aan de slag gegaan met de uitvoering

Opgaven worden deels opgepakt binnen Convenant Regio Deal
Binnen de pijler Economie in de Regio Deal Zuidwest Friesland is ruimte om samen met Súdwest-Fryslân en de Provinsje Fryslân een aantal opgaven uit de Economische Programma's van beide gemeenten op te pakken. O.a. de volgende opgaven zijn opgenomen in het vastgestelde programmaplan:

• Versterking regionale MKB ondersteuningsstructuur
• Aanpak netcongestiemanagement op bedrijventerreinen
• Súdwest werkt! opschalen naar Zuidwest (SWF en DFM) werkt!
• Gerichte nieuwe onderwijsprogramma's onderwijs voor (toekomstige) arbeidsmarktvraag
• Maatwerkarrangementen scholing en duurzame inzetbaarheid
• Inzetten op toekomstbestendige circulaire bedrijventerreinen

De uitvoering van deze projecten vindt plaats in de periode van 1 mei 2025 -31 december 2029 in afstemming met Súdwest-Fryslân en de Provinsje Fryslân.

Implementeren Social Handprint
Bij de besluitvorming over het Programma Economie is door uw raad een motie aangenomen om te onderzoeken of de Social Handprint van MAEX kan worden gebruikt om de waarde van maatschappelijk initiatief in onze gemeente te bepalen. De Social Handprint visualiseert en monetariseert* de positieve bijdrage van een organisatie aan de 17 Sustainable Development Goals (SDG's). De Social Handprint Meting geeft per organisatie als resultaat:

• De totale impactwaarde, uitgedrukt in euro's.
• De verhouding van deze totale impactwaarde ten opzichte van de arbeidsinzet en de opbrengsten.
• Per thema een tabel met de activiteiten waarop maatschappelijke waarde wordt geleverd.

Inmiddels is binnen de Social Handprint een projectleider aangewezen die is gestart met het opzetten van de Social Handprint pagina voor gemeente De Fryske Marren. De pagina is inmiddels zo goed als af. Momenteel wordt de communicatie ingeregeld en wordt gekeken hoe we dit project verder uitrollen, zodat het zo breed mogelijk gedragen wordt en zoveel mogelijk partijen zich aansluiten. We zullen vanuit de gemeente 10 handprints weggeven om het project een boost te geven.

*monetariseren is een proces waarbij waarde van een object of handeling wordt omgezet in geld.

Ontwikkeling centrumvisies drie grote kernen
Onderdeel van het nieuwe Programma Economie is het opstellen van een centrumvisie voor de kernen Balk, Joure en Lemmer.  Voor Joure heeft de BIZ-vereniging WIH Joure een visie ontwikkeld. Wij bezien, samen met de BIZ-vereniging WIH Joure, welke punten uitgewerkt kunnen worden – passend binnen het gemeentelijke beleid en gemaakte afspraken – in concrete maatregelen en voorstellen. Daar waar nodig zullen we concrete voorstellen ter besluitvorming voorleggen. De trajecten voor Lemmer en Balk zijn in 2025 in samenspraak met de BIZ-vereniging Lemmer respectievelijk WHI opgestart en lopen nog. De planning is om die in 2026 op te kunnen leveren.

* BIZ staat voor Bedrijfsinvesteringszone.

Programma Economie zet in op jongeren
In het Programma Economie is o.a. ruim aandacht voor het passender opleiden van jongeren. We willen hiermee een betere aansluiting krijgen op de door werkgevers gevraagde vaardigheden. Binnen de pijler Economie van de Regio Deal worden in 2026 door Firda en NHL Stenden samen met het bedrijfsleven twee nieuwe onderwijsprogramma’s ontwikkeld. Eén voor de maakindustrie en één voor de maritieme industrie in onze regio.
De samenwerking met NHL Stenden, Firda en WRK.frl in onze regio wordt geïntensiveerd. WRKLab ZWF is opgericht om studenten en bedrijven nog meer met elkaar te verbinden.
Dit jaar worden er 4 WRKTours georganiseerd om studenten kennis te laten maken met bedrijven in ZWF. We sluiten hierbij aan op de evenementenkalender, zoals in de Week van de Circulaire Economie.

Circulaire economie belangrijk thema in Regio Deal
Samen met onze partners en andere relevante partijen werken we binnen de Regio Deal aan:
-     Toekomstbestendige bedrijventerreinen (zie ook doelstelling Het toekomstbestendig maken van onze bedrijventerreinen onder 3.2. Bedrijvencontacten).
We gaan aan de slag met het verduurzamen en circulair maken van bedrijventerreinen in beide gemeenten (DFM en SWF). We werken een aanpak uit die ook toepasbaar is voor verschillende type en grootte van bedrijventerreinen. We ontwikkelen een toetsingskader voor uitgifte van kavels op nieuwe bedrijventerreinen in de regio. Er wordt zowel gefocust op bestaande, als op nieuwe terreinen.
-     Biobased bouwen
We opereren hierbij op het snijvlak van duurzaamheid, transitie landbouw en toekomst van de bouwsector. Met bouwbedrijven, scholen en andere partners willen we werken aan pilots biobased bouwen. De gesprekken hierover lopen al.
-     Pilot elektrische vaarregio
Zuidwest-Friesland als elektrische vaarregio. Vanuit een pilot willen we dit verder op regionaal niveau uitbouwen met verschillende partners. We werken hiervoor in een  projectteam met gemeenten Súdwest-Fryslân, De Fryske Marren, ondernemers en experts. We zijn op zoek naar een concreet pilotproject. Momenteel volgen er onderzoeken om te kijken of Badmeester Keimpe een geschikte pilotlocatie is.

Regeling verbreding circulaire economie
We gaan in de tweede helft van 2026 vanuit de Regiodeal middelen een subsidieregeling lanceren die breed inzetbaar is en waaruit middelen kunnen worden aangevraagd. Op deze manier kunnen we ook daadwerkelijk impact realiseren. We willen de subsidieregeling gebruiken om de behoefte van het MKB met betrekking tot circulaire economie in kaart te brengen als basis voor een uitgebreidere toekomstige regeling binnen de Regiodeal. Deze regeling moet ondernemers stimuleren bij innovaties die de toekomstbestendigheid van het bedrijfsleven in onze regio versterken, met speciale aandacht voor de sterke sectoren en het kleinere, regionale MKB. De regeling zal zich richten op vier thema’s: innovatie, circulariteit, verduurzaming en arbeidsmarkt.
In totaal zal er ongeveer 1 miljoen euro beschikbaar zijn. Er wordt actief samengewerkt met de stuurgroep Zuid-West Werkt! om de subsidieregeling verder vorm te geven.

Een bedrijfsleven dat de slag kan maken naar circulaire en duurzame economie en is aangesloten op de juiste netwerken om dit te bereiken.
Wij gaan voor een toekomstbestendige economie in Zuidwest-Friesland. De economie heeft een groot aandeel en verantwoordelijkheid in de transities naar een fossielvrije wereld. In de verschillende economische plannen van alle partners is dit dan ook prioriteit. Het is een uitdaging om koers te houden, ondanks wijzigingen in dynamiek en politieke wind. We koersen op echt zichtbare resultaten die ook bijdragen aan het imago van een duurzame en circulaire regio.  Vanuit de regiodeal willen we mkb’ers ondersteunen en bieden daarom kosteloos kennistafels, minimasters en adviesgesprekken aan in samenwerking met Ynbusiness. De adviesgesprekken zijn een laagdrempelige manier om de ondernemers in contact te brengen met de juiste netwerken die hen verder kunnen helpen op het gebied van innovatie en duurzaamheid. Het doel is om per jaar minimaal 50 adviesgesprekken aan te bieden. Daarnaast worden er in 2026 4 kennistafels aangeboden in De Fryske Marren en 2 reeksen minimasters ( 1 per gemeente). Er zal jaarlijks een evaluatie plaatsvinden om te kijken waar eventueel bijgestuurd moet worden.

Regio Deal Zuidwest-Friesland 2024 - 2029
Samen met de Mienskip investeren we in onze toekomst en het verbeteren van de brede welvaart in onze regio. Dit doen we aan de hand van 4 programmalijnen.

Programmalijn Mienskip
Van oudsher is er een sterke verbinding in de samenleving in Zuidwest-Friesland: de Mienskip. Deze Mienskip levert een belangrijke bijdrage aan de brede welvaart: de kwaliteit van leven van onze inwoners nu en in de toekomst. De Mienskip staat onder druk. Het doel van deze programmalijn is de Mienskip te versterken door actieve participatie, zelf- en samenredzaamheid en duurzame ontmoetingsplekken te bevorderen.

Programmalijn Voorzieningen
Zuidwest-Friesland is een uitgestrekte plattelandsregio, waarin de nabijheid en bereikbaarheid van de voorzieningen (ontmoeten, onderwijs en zorg) onder druk staan. De programmalijn Voorzieningen draagt bij aan het bereikbaar houden van essentiële voorzieningen als zorg, onderwijs en ontmoeten voor alle inwoners van deze uitgestrekte plattelandsregio.
Door de sterk toenemende zorgvraag en grote afstanden is het bijna onmogelijk om alle inwoners in de toekomst passende zorg te bieden. Er zijn steeds minder mobiliteits-mogelijkheden in de regio en er is sprake van vervoersarmoede. Toenemende vervoersongelijkheid heeft grote invloed op het welzijn van inwoners. Deze opgaven pakken we aan door het verkleinen van de zorgvraag en inzetten op nieuwe zorgconcepten, op toekomstbestendig voortgezet onderwijs en een innovatief, integraal vraaggestuurd mobiliteitsnetwerk.

Programmalijn Leefomgeving
Zuidwest- Friesland kenmerkt zich door de diversiteit van het landschap en de vele vormen van groen en blauw. Dit landschap is een belangrijke basis voor een veilige en gezonde leefomgeving van onze inwoners en daarmee voor de brede welvaart. Ook de leefomgeving in de kernen is van grote waarde.
Binnen deze programmalijn zetten we volop in op gezondheid en leggen we hierin de verbinding met de leefomgeving. De inrichting van de leefomgeving draagt namelijk bij aan de ervaren gezondheid van onze inwoners. De inrichting van de openbare ruimte kan bewoners stimuleren of juist afremmen om aan de slag te gaan met hun eigen gezondheid en leefstijl. Hierbij gaat het niet alleen om het faciliteren van actief bewegen, zoals sport, wandelen of fietsen. Ook zaken als buiten zijn, ontmoeting met anderen, natuurbeleving en tot rust komen zijn belangrijk voor de gezondheid. We benaderen gezondheid zo integraal mogelijk. Door niet alleen fysieke interventies te verrichten, maar ook aandacht te besteden aan sociale en gezondheidsvraagstukken, wordt de leefomgeving aantrekkelijker en duurzamer. Hiermee wordt de positieve gezondheid in alle aspecten bevorderd

Programmalijn Economie
De basis voor deze programmalijn is beschreven in de recente economische beleidsplannen van de gemeenten Súdwest-Fryslân, De Fryske Marren en de beleidsbrief van de provincie. Beide gemeenten  hebben economisch veel overeenkomsten en er is dus ook veel te winnen bij een krachtige eenduidige aanpak We willen vooral dat de Regio Deal versterkend is voor de samenhang en samenwerking. We ontwikkelen nieuwe initiatieven en zetten krachtiger in op al lopende ontwikkelingen of schalen deze op waar dat gewenst is voor ons bedrijfsleven. We staan voor een economie met impact voor mens en omgeving. Daarom zetten we volop in op circulariteit en verduurzaming van het bedrijfsleven in Zuidwest-Friesland.

Ons bedrijfsleven, en dan vooral het MKB, is cruciaal voor de Mienskip. Sterke sectoren als de maritieme sector (jachtbouw), landbouw, agrofood, maakindustrie en waterrecreatie zijn allemaal nauw verbonden en vaak ontstaan vanuit onze Mienskip. Ze geven direct en indirect veel van onze inwoners werk. We geloven in de kracht van onderscheidend vermogen en willen daarom in ons programma vooral ook de focus leggen op de versterking en toekomstbestendigheid van deze onderscheidende sectoren in onze regio. De kracht van het MKB staat daarbij centraal: in onze regio hebben we bovengemiddeld veel MKB-bedrijven.

Tot slot is de arbeidsmarkt een grote uitdaging in onze regio. De beroepsbevolking krimpt door vergrijzing en ontgroening. Jongeren kiezen steeds vaker voor een deeltijdbaan. Het opleidingsniveau ligt hier gemiddeld lager en we hebben moeite om hoger opgeleiden vast te houden in onze regio. Dit knelt nu al, maar in de toekomst nog veel meer. Met de Regio Deal werken we aan een aantrekkelijke, krachtige, adaptieve arbeidsmarkt die klaar is voor de toekomst.

We versterken de regionale samenwerking met partners in de regio. We verbinden het bedrijfsleven met het onderwijs en met partners als IPF (Innovatiepact Fryslân) en VCF (Vereniging Circulair Friesland). Dat doen we omdat we gezamenlijk sterker staan, maar ook omdat we alleen zaken willen doen vanuit een complementaire gedachte. Vrijwel zonder uitzondering hebben we in de uitwerking tot nu toe gekozen voor generieke projecten en inzet voor de gehele regio. Daarmee creëren we ook schaal en gezamenlijk commitment.

29 projecten in uitvoering
Vanaf de zomer 2025 is er door alle betrokken partijen hard gewerkt aan het startklaar krijgen van projecten. Binnen alle vier pijlers zijn inmiddels projecten goedgekeurd. In totaal gaat het om 29 projecten in de regio, waar de uitvoering van is gestart. De projectorganisatie werkt samen met de betrokken partijen aan het uitvoeringsgereed krijgen van meer projecten zoals opgenomen in het Programmaplan. Het Programmaplan wordt voor de zomer door alle colleges herijkt. Binnen de pijler Economie  werken we voor de verschillende projecten samen met partners als Ondernemersverenigingen, VCF, Ynbusiness en WRK.frl.