Programma 5. Sociaal domein

Algemeen

Financiële afwijkingen

Wmo maatwerkvoorzieningen – nadeel € 1.500.000

Bij de najaarsrapportage 2025 is binnen het Wmo ‑ budget een nadelig resultaat gepresenteerd van € 727.000. In de jaarrekening 2025 is daar een aanvullend nadeel van € 455.000 bij gekomen. Deze ontwikkeling zet zich naar verwachting door in 2026. De stijging van de Wmo ‑ uitgaven wordt veroorzaakt grotendeels veroorzaakt door demografische ontwikkelingen (dubbele vergrijzing). Hierdoor ontstaat volumegroei binnen meerdere voorzieningen. Bovendien worden tarieven jaarlijks verplicht geïndexeerd op basis van wettelijke en contractuele afspraken Door recente cao ‑ afspraken in de zorg is de loonontwikkeling sterker gestegen dan waarmee in de begroting via de loon ‑ en prijsindexering rekening is gehouden. Dit werkt door in de tarieven van de aanbieders. Omdat de Wmo-kosten sneller stijgen dan voorzien, zijn er middelen vanaf 2026 toegevoegd aan het gemeentefonds voor de demografische druk.

Prognose
De prognose voor 2026 is gebaseerd op de gerealiseerde cijfers over 2025 en de op dit moment verwachte volume ‑ en tariefontwikkelingen. Op basis hiervan hanteren wij een bandbreedte voor het verwachte nadeel van € 1.300.000 tot € 1.900.000 ten opzichte van de primitieve begroting 2026. Wij stellen voor om de begroting 2026 via deze voorjaarsrapportage met € 1.500.000 op te plussen. Deze bandbreedte is opgebouwd uit de volgende onderdelen:

• Wmo Begeleiding: door volumegroei en tariefstijgingen wordt een nadeel verwacht van € 680.000 tot € 1.200.000.
• Wmo Huishoudelijke Hulp: een volumestijging van circa 3% door vergrijzing en hogere uurtarieven als gevolg van cao ‑ afspraken leiden tot een verwacht nadeel van € 480.000 tot € 600.000.
• Beschermd Wonen (via SDF): voor De Fryske Marren wordt een lagere teruggaaf verwacht dan de afgelopen jaren door onder andere hogere tarieven, wat resulteert in een nadeel van circa € 320.000.

Kostenbeheersing Wmo
Tegelijkertijd sturen wij actief op het beheersen van de kosten. Dit doen we door scherp te kijken naar de toegang tot voorzieningen en samen met partners vaker gebruik te maken van voorliggende voorzieningen en oplossingen in de sociale basis, waar dat passend of mogelijk is. In samenwerking met zorgaanbieders sturen we op de zwaarte en de duur van de ondersteuning. Ondanks dat ondersteuningsvragen steeds complexer worden, blijft de gemiddelde zorgzwaarte stabiel. In de nieuwe contracten voor Huishoudelijke Hulp is de gemiddelde omvang van de ondersteuning licht teruggebracht. Daarnaast verbeteren we onze informatievoorziening, zodat we ontwikkelingen eerder signaleren en tijdig kunnen bijsturen.

Bij de najaarsrapportage 2026 wordt meer zicht op de ontwikkelingen binnen de Wmo voor de Fryske Marren verwacht, waarmee de financiële consequenties beter in beeld zijn en ook financieel kunnen worden vertaald.

Jeugdhulp maatwerkvoorzieningen – nadelig resultaat € 2.600.000

Binnen de jeugdhulp worden kosten grotendeels achteraf gedeclareerd door zorgaanbieders. Hierdoor wordt een stijgende kostenontwikkeling vaak pas zichtbaar na verloop van tijd en niet direct binnen het lopende begrotingsjaar.

Terugblik 2024 en verwerking in 2025
Bij de voorjaarsrapportage 2025 is het budget voor Jeugdhulp maatwerkvoorzieningen met € 3.000.000 verhoogd. Dit was gebaseerd op de toen bekende gerealiseerde kosten over 2024. Na deze voorjaarsrapportage heeft echter nog een slotboeking over 2024 plaatsgevonden ter hoogte van € 1.200.000, die op dat moment nog niet in de begroting 2025 was verwerkt.

Najaarsrapportage 2025 en jaarrekening
Op basis van de eerste zes maanden van 2025 is bij de najaarsrapportage 2025 een aanvullend nadeel van € 1.500.000 gemeld ten opzichte van de bijgestelde begroting 2025. Dit bedrag komt overeen met circa 5% stijging ten opzichte van de gerealiseerde kosten van 2024 en ligt hiermee in lijn met reguliere loon- en prijsontwikkelingen. In de jaarrekening 2025 is vervolgens gebleken dat het daadwerkelijke nadeel nog circa € 1.100.000 hoger uitviel. Daarmee komt het totale structureel hogere uitgavenniveau duidelijk boven het eerder begrote niveau te liggen.

Doorkijk naar 2026
De begroting 2026 was nog gebaseerd op de begroting 2025 voor aanpassing bij de Najaarsrapportage. De prognose voor 2026 hebben we nu gebaseerd op de gerealiseerde kosten 2025 -de bijstelling in de Najaarsrapportage van € 1,5 miljoen plus de € 1,1 miljoen uit de jaarrekening 2025- en de zichtbare trends binnen de jeugdhulp. Daaruit blijkt dat het uitgavenniveau structureel hoger is dan de huidige begroting en dat een daling niet aannemelijk is. Hoewel het aantal kinderen en gezinnen dat jeugdhulp ontvangt in 2025 met circa 7% is gedaald, zijn de totale kosten gestegen. Dit komt door:

• een verschuiving naar meervoudige specialistische jeugdhulp en ondersteuning bij complexe problematiek;
• tariefstijgingen als gevolg van hogere kwaliteitseisen en loon- en prijsontwikkelingen.

Deze ontwikkeling is regionaal en landelijk herkenbaar. Tegelijkertijd blijft het aandeel jongeren met jeugdhulp in De Fryske Marren met 9,6% onder het Friese en landelijke gemiddelde van 11,5%.

Bandbreedte
Op basis van deze ontwikkelingen hanteren wij voor 2026 een bandbreedte van € 2.600.000 tot € 3.300.000 aan extra kosten ten opzichte van de begroting. Wij stellen voor om in deze voorjaarsrapportage uit te gaan van de onderkant van deze bandbreedte en de begroting 2026 met € 2.600.000 te verhogen. Hiermee sluiten we realistischer aan bij het huidige uitgavenniveau, zonder vooruit te lopen op verdere onzekerheden.

Beperkte sturingsmogelijkheden en inzet op kostenbeheersing
De mogelijkheden om als gemeente bij te sturen zijn binnen de jeugdzorg beperkt door de kaders van de Jeugdwet, regionale contractafspraken en de open ‑ einde ‑ financiering. Tegelijkertijd zetten wij in op kostenbeheersing via:

• scherpere toegang tot jeugdhulp;
• een grotere inzet van voorliggende voorzieningen en de sociale basis;
• uitvoering van de motie Jeugd, met focus op preventie, vroegsignalering en lokaal georganiseerde ondersteuning;
• voorbereiding op de nieuwe regionale inkoop jeugdhulp.

Bij de najaarsrapportage 2026 verwachten wij meer inzicht te hebben in de ontwikkeling van de jeugdhulpkosten en de structurele financiële consequenties voor De Fryske Marren.

Inkomensregelingen BUIG budget – nadeel € 497.000

Via de nieuwsbrief d.d. 20 februari 2026 agenda punt 4.2 bent u via een raadsmemo geïnformeerd over de ontwikkeling van het BUIG budget en het onderzoeksrapport "Iroko analyse ontwikkelingen BUIG".  In dit rapport zijn een drietal varianten geschetst inclusief de financiële consequenties. Waarbij de rooskleurige variant een negatief resultaat gaf van € -180.000, de sombere variant een negatief resultaat van € - 880.000 en de basisvariant € - 497.000. We gaan uit van de basisvariant omdat op dit moment nog niet duidelijk is hoe de bijstand zich in 2026 gaat ontwikkelen. Het financiële nadeel van deze variant € - 497.000 nemen we mee bij deze voorjaarsrapportage 2026. Bij de najaarsrapportage 2026 wordt meer zicht op de ontwikkelingen binnen de bijstand voor de Fryske Marren verwacht, waarmee de financiële consequenties beter in beeld zijn en ook financieel kunnen worden vertaald.

Afwijkingen op kredieten

Er zijn geen afwijkingen op de kredieten.