Programma 5. Sociaal domein

5.3 Inkomensregelingen en participatie

Minima regelingen
In december 2025 hebben we een gerichte campagne gevoerd om de verschillende  inkomensondersteunende maatregelen gericht bij de doelgroep onder de aandacht te brengen. In het eerste kwartaal van dit jaar hebben wij deze campagne met eigen video's opnieuw via verschillende informatiekanalen gedeeld. Door een nieuwe overeenkomst met de concessiehouder van het busvervoer in Friesland kunnen ruim 500 minima dit jaar weer gratis met het OV reizen. Met de stichting Volwassenenfonds en de blibliotheek Mar en Fean zijn afspraken gemaakt waardoor het voor minima eenvoudiger wordt om het gratis jaarabonnement af te sluiten. Dit zijn belangrijke maatregelen die gericht zijn op het vergroten van de maatschappelijke participatie van inwoners met een laag inkomen in De Fryske Marren.

Participatiewet (inclusief IOAZ, IOAW en BBZ en loonkostensubsidies)
Het bestand reguliere bijstand en IOAW (Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers) is de eerste maanden van 2026 met 710 uitkeringen stabiel gebleven ten opzichte van eind 2025. De regeling voor de loonkostensubsidie wordt goed gebruikt. Eind maart zijn 122 inwoners met een loonkostensubsidie aan de slag. Bijstandsgerechtigden met een beperking vinden hierdoor makkelijker een werkplek bij een werkgever. Een deel van hun loonsom wordt gecompenseerd via de loonkostensubsidie, afhankelijk van hun arbeidscapaciteit. Naast het werken met loonkostensubsidie, is het ook mogelijk aan het werk te gaan bij NV Empatec op een beschutte werkplek. De taakstelling beschut werk vanuit het Ministerie voor 2026 bedraagt 15. Daarnaast hebben we 10 extra plekken beschikbaar binnen onze gemeente. Het maximale aantal beschutte werkplekken is bereikt. Hierover is de gemeenteraad in september 2025 geïnformeerd met een raadsmemo.

Participatiewet in balans
De Participatiewet wordt herzien en is voor een deel in 2026 in werking getreden. In 2027 is de herziene Participatiewet volledig van kracht. Hierdoor ontstaat ruimte voor de menselijke maat en meer oog voor bestaanszekerheid voor iedereen. Om te komen tot deze herziening van de Participatiewet, is en wordt samengewerkt, als gemeenten en partners langs drie sporen.

• Spoor 1 is het wetsvoorstel Participatiewet in Balans, waarmee de inwoners meer rechtszekerheid en inkomenszekerheid krijgen.
• Spoor 2 bevat maatregelen voor de langere termijn, waarbij de menselijke maat, vertrouwen en eenvoud centraal staan.
• Spoor 3 is erop gericht om de vakkundigheid van professionals in de gemeentelijke uitvoering te verbeteren. Meer maatwerk betekent nieuwe vaardigheden ontwikkelen.

Bijstandsbesluit zelfstandigen (Bbz)
Het Bijstandsbesluit zelfstandigen (Bbz) wordt uitgevoerd door het Bureau Zelfstandigen Fryslân (BZF). Naast het uitvoeren van de wettelijke taak (het uitvoeren van de Bbz en IOAZ) ontwikkelt BZF een preventief aanbod passend bij de doelgroep. Het aantal aanvragen Bbz van gevestigde ondernemers is hoger dan de aanvragen van starters. Een starter is iemand die een bedrijf wil beginnen vanuit de bijstand of net is begonnen en daarvoor financiële steun nodig heeft omdat het inkomen uit de onderneming nog niet voldoende is om in het levensonderhoud te voorzien. In de eerste maanden zijn 7 aanvragen toegekend en een bedrijfskrediet voor een gevestigde ondernemer. Daarnaast maakt onze gemeente gebruik van de dienstverlening van BZF voor Parttime Ondernemerschap.

Begeleiding van inwoners naar duurzaam, betaald werk van inwoners (Werkleerbedrijf)
Bij het Werkleerbedrijf zijn 70 inwoners gestart met een traject richting werk/activering naar werk. We zien dat voor bemiddeling van deze doelgroep naar werk meer tijd nodig is om een plaatsing te kunnen realiseren, in de eerste maanden van 2026 zijn 26 inwoners geplaatst. Er is een grotere afstand tot de arbeidsmarkt, vanwege complexere problematiek. Daarnaast zorgen we voor een duurzame plaatsing door 17 inwoners langere nazorg aan te bieden. Een deel van de inwoners die met loonkostensubsidie aan het werk is bij reguliere werkgevers heeft extra ondersteuning nodig. Het Werkleerbedrijf verzorgt dit door het aanbieden van jobcoaching aan 49 inwoners.

Met subsidies aan Samen voor Alle Kinderen, SUN, de voedselbanken, het Armoedefonds (menstruatieproducten) en het Volwassenenfonds worden ondersteunende voorzieningen gefinancierd die gericht zijn op het verminderen van de effecten van armoede. De kosten voor vervoer en energie zijn gestegen. Er wordt verwacht dat inwoners bij de jaarafrekening van energiekosten vaker een beroep zullen doen op fondsen of bijzondere bijstand. Landelijk wordt onderzocht of het Noodfonds Energie opnieuw wordt opengesteld voor huishoudens die hun energielasten niet kunnen voldoen.

Schulddienstverlening
Het aantal vroegsignaleringsmeldingen van betaalachterstanden blijft stijgen. Maandelijks ontvangen we ruim 200 meldingen van onze signaalpartners, wat erop wijst dat veel huishoudens moeite hebben met het tijdig betalen van huur, nutsvoorzieningen en zorgverzekeringen. We richten ons specifiek op jongeren, met extra aandacht voor 18 ‑ jarigen die vaak ondersteuning nodig hebben bij het voorkomen van schulden. Preventieve gesprekken moeten voorkomen dat deze groep uitgroeit tot nieuwe schuldenaren. Daarnaast zijn we in overleg met De Friesland om te voorkomen dat inwoners met een (collectieve) zorgverzekering in de bronheffing terechtkomen. Dit voorkomt zowel maandelijkse boetes als uitsluiting van aanvullende verzekeringen. Uit de evaluatie van twee jaar Aanvalsplan Armoede blijkt dat we werkenden met financiële problemen zoals parttimers en zzp’ers nog onvoldoende bereiken. Ook het fonds voor werkenden levert minder aanmeldingen op dan verwacht. Werkende armen zijn zich vaak niet bewust van regelingen, zoals kwijtschelding van gemeentelijke belastingen, of maken er weinig gebruik van. Samenwerking met grote werkgevers en hun HR-afdelingen lijkt vooralsnog de meest effectieve manier om deze doelgroep te bereiken. Dit doen de medewerkers preventie inkomensregelingen door werkgevers op te zoeken en aan te bieden om inloopspreekuren te houden.

Brede ondersteuning toeslagenaffaire
In het kader van emotioneel herstel bieden gemeenten brede ondersteuning aan gedupeerde ouders, hun kinderen, ex-partners en nabestaanden. Deze ondersteuning heeft betrekking op vijf leefgebieden: financiën, wonen, zorg, gezin en werk. Ten behoeve van uniformiteit en rechtsgelijkheid op landelijk niveau is modelbeleid vastgesteld voor de uitvoering van deze brede ondersteuning. In februari 2026 heeft het college beleid vastgesteld voor de uitvoering van de brede ondersteuning in het kader van de toeslagenaffaire. Op dit moment een beperkt aantal casussen in behandeling. De vaststelling van de beleidsregels draagt bij aan een uniforme uitvoering van de brede ondersteuning en borgt de rechtsgelijkheid voor gedupeerde ouders en hun gezinsleden.                    

Binnen het werkleerbedrijf hebben we werk voor de inwoners met een Wsw-indicatie en beschutte werkplekken. Daarnaast begeleidt het werkleerbedrijf inwoners richting werk bij reguliere werkgevers.

Verbeteren ondersteunende infrastructuur voor inwoners met een kwetsbare arbeidsmarktpositie
Het Rijk ondersteunt gemeenten bij het ontwikkelen van een passende ondersteuningsstructuur voor alle doelgroepen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt met ingang van 2025. Daarvoor ontvangen gemeenten aanvullende financiële middelen. Gemeenten moeten in een samenwerkingsverband aan de slag met dit traject. Gemeenten Harlingen, Súdwest-Fryslân, Waadhoeke en De Fryske Marren (deelnemers GR Fryslân-West) nemen het voortouw bij dit strategische traject, in goede samenwerking met de strategische partners Empatec en de Dienst Sociale Zaken Noardwest Fryslân. Wij borduren met dit traject voort op de Businesscase Werkleerbedrijf Empatec die in 2022 door de gemeenteraad van De Fryske Marren is vastgesteld.